Di çarçoveya xebatê de ku dê navçeyên Rezan (Baglar), Peyas (Kayapinar), Sûr û Bajarê Nû (Yenişehir) û kampusa Oglakliyê bigire nav xwe de; xebatên qadê, hejmartina rêwiyan, pîvandina dema rêwîtiyê, analîza daneyan û çalakiyên modelkirinê tên kirin û rewşa heyî ya tora veguhastina giştî bi rêbazên zanistî tê nirxandin. Li gorî daneyên ku hatine bidestxistin, dê senaryoyên alternatîf bêne pêşxistin û planeke nû ya torê ku dê barê veguhastinê yê bajar kêm bike û xizmetên veguhastina giştî hîn vegirtîtir bike bête amadekirin. Tê plankirin ku rapora dawî di dawiya maweya projeyê de pêşkêşî Şaredariya Bajarê Mezin bête kirin.

‘Karkirina herdu saziyan a ji bo çareserkirina pirsgirêkên bajar aliyê herî girîng ê projeyê ye’

Serokê Beşa Sereta ya Veguhastinê yê Zanîngeha Dîcleyê Dr. Beyhan Îpekyuz amanc û çarçoveya protokolê nirxand û di heman demê de li ser navê zanîngehê projeyê bi rê ve dibe. Îpekyuz bi bîr xist ku şaredariyê ji zanîngehê xwestiye ku çareseriyan hilberîne û diyar kir ku zanîngeh dê xizmeteke zanistî û di heman demê de li ser bingehê daneyan pêşkêş bike. Îpekyuz bal kişand ku bi protokolê tê armanckirin ku veguhastina giştî ya nav bajarê Amedê bête optimîzekirin û teqez kir ku aliyê herî girîng ê projeyê ew e ku her du sazî bi vê hevkariyê ji bo bajar li çareseriyan digerin.

‘Ew armanca me ye ku 3 avahiyên cûda yên di sîstemê de entegre bikin’

Îpekyuz diyar kir ku avahiya veguhastina giştî ya li seranserê Amedê ji otobusên şaredariyê, otobusên gel ên taybet û dolmişan pêk tê û destnîşan kir ku xebat ne projeyek e ku armanca wê tenê rêzkirina xetan li ser maseyê be û got: “Ji ber ku em li vir tenê rêzkirineke xetan nakin. Em sîstemekê armanc dikin ku sê lîstikvan û avahiyên cûda yên di sîstemê de çawa dikarin di daxwaza rêwîtiyê de bibin yek, çawa dikarin vê daxwazê bersiv bidin û welatî dikare çareseriya herî optimûm bistîne.”

‘Revîzyonên rojane hemû pêdiviyan bersiv nadin’

Îpekyuz bal kişand ser plansaziya stratejîk a derbarê torra veguhastinê de û bi bîr xist ku di sala 2012an de Plana Master a Veguhastinê hatibû amadekirin, piştî vê dîrokê di sala 2020an de di serdema pandemiyê de di çarçoveya plansaziya stratejîk de revîzyonek din hatibû kirin. Lê belê Îpekyuz bal kişand ku piştî erdheja ku di sala 2023an de çêbû, ji bilî çar navçeyên sereke li Oğlaklıyê qadeke nû ya niştecihbûnê çêbûye û lê zêde kir ku revîzyonên rojane hemû pêdiviyan bersiv nadin.

‘Xwedîderketina li wesayîtan roj bi roj zêde dibe’

Îpekyuz teqez kir ku armanca wan a bingehîn ew e ku bi awayekî giştgir li sîstemê binêrin û li gorî pêdiviyên anî û daneyên ku ji qadê hatine civandin çareseriyan hilberînin û axaftina xwe wiha berdewam kir: “Mirov divê diyar bike ku li Amedê di salên dawî de xwedîderketina li wesayîtan gelek zêde bûye. Mirovên ku li bajar dijîn jî bi xwe vê yekê dibînin. Demê em li daneyên TÜİKê dinêrin, em dibînin ku di navbera salên 2015-2025an de li seranserê Tirkiyeyê xwedîderketina li wesayîtan bi rêjeya sedî 68 zêde bûye. Demê em avahîsaziyên di qadên nû yên îmarê yên bajar de jî berçav digirin, her zêdekirina nû di sîstemê de pêdiviyeke nû çêdike.”

Îpekyuz bal kişand ku hevkariya navborî dê sedî sed çareseriyê ji pirsgirêka trafîkê re neyîne lê belê dê rehetiyekê çêbike û got: “Ji ber ku şaredariyê daneyên xwe yên li qadê ji me re vekirine, em dikarin analîzên xwe bikin. Em dikarin di barê avahiya xeta veguhastina giştî de bibin xwedî fikirekê. Li gorî daxwaza heyî em ê mesafe, demjimêrên seferan, avahiya demografîk û pêdiviyên veguhastinê analîz bikin û çareseriyan hilberînin.”

‘Em ê grafîk û wêneya (rontgen) qadê bikişînin’

Îpekyuz teqez kir ku bi projeyê re ew ê guzergehên otobusên şaredariyê, otobusên gel ên taybet û dolmişan û cihên ku daxwaza rêwiyan lê zêde dibe diyar bikin û îfadeyên “Ji ber ku em hema hema wêne û grafîka qadê dikişînin, di qonaxên piştî vê de hilberandina çareseriyê dê gelekî hêsantir be” bi kar anîn.

‘Heke binesaziya rêya we ne guncav be, zêdekirina fîloyê dikare trafîkê bêtir zêde bike’

Îpekyuz teqez kir ku qerebalixiya trafîkê tenê ji veguhastina giştî çênabe; ew girêdayî gelek parametreyan e mîna wesayîtên taybet, wesayîtên giran, avahiya geometrîk a torra rêyan û xala destpêk û dawiyê ya rêwîtiyan û got: “Em nikarin bi îddîaya ku 'em ê trafîkê bi temamî rehet bikin' derkevin holê. Lê em dikarin vê yekê bibêjin: Bi zêdekirina gihiştinê, hêsankirina gihiştina rawestgehan û analîzkirina rast a demjimêrên ku mirov pêdivî pê hene em dikarin sîstemê baştir bikin. Heke binesaziya rêya we ne guncav be, zêdekirina fîloyê dikare trafîkê bêtir zêde bike. Armanca me ew e ku em bihêlin ku welatî konforlortir û bi seferên bêtir tevبger bibe. Rehetbûna trafîkê di wateya giştî de xebatên berfirehtir dixwaze.”

Otobus û dolmiş dê di sîstemê de bibin yek

Îpekyuz diyar kir ku otobusên gel ên taybet û dolmiş beşek mezin a daxwaza rêwiyan a li Amedê bersiv didin û ragihand ku li qadê pirsgirêka bingehîn ew e ku avahiya kooperatîfan û sîstema karkirinê ya şaredariyê bi temamî nagihin hev. Îpekyuz anî ziman ku otobusên gel ên taybet di xetên ku daxwaza rêwiyan lê bilind e de dixebitin, dolmiş jî bi saya nermiya xwe avantajeke girîng peyda dikin û binê vê yekê xêz kir ku armanca wan ne ew e ku van lîstikvanan bixine derveyî sîstemê, armanc ew e ku wan bi otobusên şaredariyê re bikin yek û bi xetên optimûm tevlî sîstemê bikin.

Îpekyuz diyar kir ku ji bo vê yekê jî divê herikîna daneyên ku kêm in bête dabînkirin û lê zêde kir ku ew armanc dikin ku bi entegrasyona karta jîr û şopandina GPSê welatî karibin bixwe bi rêya sepana di telefonan de wesayîtan bişopînin û bi entegrekirina van hêmanên alîkar di sîstema şaredariyê de kalîteya xizmetê zêde bikin.

‘Bi xetên ekspres ên alternatîf re dê demên seferê bibin kurt’

Dr. Îpekyuz destnîşanî politîkaya veguhastinê ya heyî û sepandinên civakî yên Şaredariya Bajarê Mezin jî kir û îfade kir ku şaredarî veguhastina giştî subvansîyon dikin û tiştên lêçûnê yên girîng mîna karkirin, lênêrîn-tamîr û fîloyê hene. Îpekyuz diyar kir ku di politîkaya heyî de tê xwestin ku xet bigihêje her taxê lê belê demê mirov li daneyên qadê dinêre rewşên mîna derbasbûna hemû wesayîtan ji Deriyê Çiyê çêdibin û got ku ev rewş demên seferê dirêj dike, ew bi projeyê re mebest dikin ku xetên ekspres ên alternatîf pêşniyar bikin û demên seferê kurt bikin.

‘Ji bo şaredariya civakî sepandinên girîng in’

Îpekyuz bal kişand ser sepandinên ku şaredariyê di qada veguhastinê de xistine jiyanê û diyar kir ku sepandina JINKARTê nümuneyeke ku divê bête pîrozkirin û ji bo şaredariya civakî gelekî girîng e. Wî bal kişand ku ev sepandin derfetên veguhastinê pêşkêşî jinên hejar dike û beşdarbûna wan a di jiyana civakî û aborî de, yanî tevgerîna wan zêde dike. Îpekyuz diyar kir ku daxistinên ji bo xwendekaran û mafên veguhastina belaş ên ku ji bo welatiyên ser 65 salî re tên pêşkêşkirin jî ji aliyê civakî ve gelekî bi nirx in û tomar kir ku DBB (Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê) nêzîkî yek ji çarparên xizmeta veguhastina giştî belaş pêşkêş dike.

Cextkirina veguhastina domdar û mîkro mobîlîteyê

Îpekyuz diyar kir ku Amed ji ber nîfûsa ku zêde dibe û xwedîderketina li wesayîtan bi barekî girîng ê trafîkê re rû bi rû ye û got ku divê di veguhastina nav bajar de dîjîtalbûn, domdarî û modelên plansaziyê yên taybet ji navçeyan re bixebitin. Îpekyuz teqez kir ku li dijî pirsgirêkên veguhastinê yên bajarê ku bi lez koçê distîne û dibe navenda balkêşiyê divê çareseriyên pulti-dîsîplînî û li ser bingehê daneyan bêne pêşkêşkirin û bal kişand ser veguhastina domdar û mîkro mobîlîteyê. Îpekyuz diyar kir ku bikaranîna bisîklet û scooteran li Amedê bi taybetî di meha havînê de zêde dibe lê belê rêyên bisîkletan bêbırîn nînin. Wî îfade kir ku cutbûnên di xaçerêyan de ji bo ewlehiya trafîkê xetereyê çêdikin û li seranserê bajar pêdivî bi xebatên berfireh ên peyatîkirinê heye ku meşînê zêde bikin.

‘Pêdivî bi sepandina çareseriyên dînamîk ên li ser bingehê navçeyan heye’

Îpekyuz bal kişand ku her herêma bajar xwedî tevn û taybetmendiyeke cûda ye û ragihand ku divê li Deriyê Çiyê (Dagkapı) têgihiştineke turîstîk û peyatî bête pejirandin, li Peyasê (Kayapinar) rêzkirinên ku dema trafîkê kêm bikin bêne kirin, li Rezanê (Baglar) ku xwedî kuçeyên teng e politîkayên nerm ên taybetî herêmê bêne pêşxistin, li Bajarê Nû (Yenişehir) jî ku avahiyên giştî lê zêde ne divê çareseriyên dînamîk ên guncavî demjimêrên kar bêne sepandin. Îpekyuz bal kişand ser guherîna demsalî ya di trafîkê de jî û bi bîr xist ku bi betalbûna dibistanan re di mehên havînê de trafîka nav bajar sedî 30 kêm dibe û diyar kir ku divê di veguhastina giştî de optimîzasyona guncavî serdema havînê bête kirin û wesayîtên ku vala dimînin ber bi xetên din ên ku pêdivî pê hene ve bêne meşandin.

Plansaziya lezgîn, kurt, navîn û dirêjmehî şert e

Îpekyuz bal kişand ser girîngiya dîjîtalbûna di veguhastinê de û sîstemên rawestgehên jîr û lê zêde kir ku plansaziyeke veguhastinê ya giştgir ku piştgirî dide astengdaran, bi panoyên ku agahiyên anî pêşkêş dikin tê piştgirîkirin û lezgîn, kurt, navîn û dirêjmehî ye şert e.