Hevşaredarên Bajarê Mezin a Amedê Serra Bucak û Emîn Ay tevlî civîna "Tora Şopandina Xizmetên Herêmî yên Amedê" bûn ku ji aliyê Navenda Lêkolînên Civakî ya Dîcleyê (DÎTAM) û Konseya Bajêr a Amedê ve bi hev re hate lidarxistin. Civîn li Salona Civînê ya DTSO’yê pêk hat û tê de beşdarbûna aktorên civaka sivîl di polîtîkayên herêmî de hate nîqaşkirin. Ji bilî Hevşaredaran Serra Bucak û Emîn Ay, Hevserokên Konseya Bajar Dîlan Aydin û Serdar Keskîn, endamên meclisê, parlamenter, hevşaredarên navçeyan, akademîsyen, aktîvîst û nûnerên rêxistinên civaka sivîl tevlî civînê bûn.

Di vekirina civînê de Serokê DÎTAM’ê Mesut Azîzoglu axivî û got ku armancên projeyê ev in: sekrandina beşdarbûna civaka sivîl di proseya plankirina stratejîk a serdemên 2025-2029an de ya Bajarê Mezin a Amedê, analîz û nirxandina çalakiya DBB’ê ya sala 2025an û dabînkirina beşdarbûna çalak a civaka sivîl di proseya amadekirina plana çalakiyê û budceya li ser bingeha performansê ya DBB’ê ya ji bo sala 2027an.

Bergirya berdest a berxwedêr di bernameya bajarên domdar de

Hevseroka Konseya Bajêr Dîlan Aydin jî ji ber ku fehemeke beşdar afirandine û tevî hemû zehmetiyan ked dane, spasî hevşaredarên bajarê mezin û yên navçeyan kir. Aydin dîyar kir ku bawer dikin di salên bê de ew ê rewşa Amedê ku di nav bernameya bajar û civakên domdar de cih girtiye bibînin, û destnîşan kir ku nimûneyên mîna Stokholm, Viyana û Kopenhag di nav nimûneyên girîng ên Ewropayê de ne û daxwaza wan ew e ku di salên pêş de Amed jî di nav van modelan de bête bi nav kirin.

Hevşaredar Bucak: Em pêşniyarên civaka sivîl hêja dibînin

Di vekirina civînê de ku rapora DÎTAM’ê ya "Pêşniyarên Civaka Sivîl ji bo Proseya Plankirinê ya Sala 2027an a Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê" hate pêşkêşkirin, Hevşaredar Serra Bucak axivî û got ku ew hatine cem hev da ku biaxivin ser wê yekê ka paşeroja Amedê çawa dikare bête şekildan. Hevşaredar Bucak destnîşan kir ku rêveberiya herêmî ne tenê saziyek e ku rê çêdike, parkan vedike yan jî asfaltê dirêje; ew qadek e ku biryarên derbarê paşeroja bajar û plankirina bajarî de bi hev re têne girtin, ji ber vê yekê ew xebat, rexne û pêşniyarên rêxistinên civaka sivîl pir bi nirx û hêja dibînin.

'Pêwîst e em çareseriyên maqûl biafirînin'

Hevşaredar Bucak bal kişand ser wê yekê ku Amed bi dîroka xwe ya qedîm, cihêrengiya xwe ya çandî, hişmendî, hafizaya xwe ya civakî û kevneşopiya xwe ya xurt a piştevaniyê re bajarekî xurt e ku li ser piyan maye; lê di heman demê de gelek pirsgirêkên wê yên kronîk jî hene. Hevşaredar Bucak got: “‘Di cihê ku pirsgirêk kronîk bûne de em çima nikarin çareseriyê bibînin?’ Divê em hemû bi hev re bersiva vê pirsê bigerin û divê em hemû bi hev re çareseriyên maqûl ji van bersivan re biafirînin. Bêguman di serê van pirsgirêkan de pirsgirêkên xanî û stargehê, zehmetiyên di veguhastinê de, zextên ji ber bajarvaniya bêplan, guherîna avhewayê, hewcedariyên qadên gundewarî û pirsgirêkên derbarê balansa gund û bajêr de tên.”

'Pêwîst e em rabirdû, îro û paşerojê bi hev re dîzayn bikin'

Hevşaredar Bucak got: "Em nikarin ti yek ji van pirsgirêkan ji hev serbixwe bigirin dest" û axaftina xwe wiha domand: "Mînakî, pirsgirêka veguhastinê tenê bi vekirina rêyên nû çareser nabe. Pirsgirêka veguhastinê tenê bi mezinkirina filoya otobusan çareser nabe. Berpirsiyariya me ye ku em bibînin û çavdêrî bikin ku bajar çawa mezin dibe, mirov li ku derê dijîn, li ku derê dixebitin, gava ji cihên ku lê dijîn diçin cihên ku lê dixebitin yan jî xebatên xwe yên civakî dimeşînin diçin ku derê û em van hemûyan bi hev re binirxînin. Bi heman awayî em nikarin veguhastina bajarî tenê wek nûkirina avahiyên heyî li heman cihî binirxînin. Divê em ew peywendiya ku mirov bi taxên xwe re çêdikin, têkiliyên cîrantiyê, rabirdû, îro û paşeroja wan bi hev re dîzayn bikin.

'Derbarê veguhastina bajarî de daxwaza me ya randevuyê heye'

Hevşaredar Bucak destnîşan kir ku her pirsgirêka ku welatiyên li Amedê dijîn bi re rû bi rû dimînin mijarek e ku ew bi xwe berpirsiyar dihesibînin û ji bo çareseriyê hewl didin, lê balkişand ser wê yekê ku çareserkirina hemû pirsgirêkên ku bajar pê re rû bi rû ne tenê di nav desthilat û derfetên rêveberiyên herêmî de nîne: "Em vê yekê bi ezmûnkirinê dijîn. Bi salan, bi dehsalan me ev ezmûn jiya. Di gelek cihan de ku rêveberiyên herêmî teşxîs kirine, tespît kirine, wekî tiştên girîng dîtine, pêşniyara çareseriyê pêşkêş kirine û gotine ku çareserî ev e; mixabin me hemûyan dît ku rêveberiya navendî, hikûmetên navendî û saziyên eleqedar, saziyên li bajarî bersiveke têrker nedan van pêşniyarên çareseriyê, van pêşniyarên hevkariyê û van pêşniyarên lihevkirinê. Mixabin hemû rêveberên herêmî, hemû rêxistinên civaka sivîl, odeyên pîşeyî bi vê rastiyê re rû bi rû man. Ji ber vê yekê em ê ji anîna ziman paşde nesekinin. Em ê ji anîna ziman westiyan nebin. Di çareserkirina hin pirsgirêkan de em neçar in ku bi rêveberiya navendî re, bi saziyên wê yên eleqedar re, bi wezarethan û saziyên bajêr re bibin yek. Divê em bi hev re tevger bikin. Niha ku li vir nûnerê saziyeke cemaweriyê hebûya ew ê bi gotibûya: ‘Em dibin yek, em tên cem hev.’ Rast e. Em tên cem hev, em dibin yek, em datînin ser masê, em dibêjin lê em belav dibin. Gava ew belav dibin pişta wan êşê nakşîne, azaba wijdanî nakşînin, ez pir zelal diyar bikim. Çünki ev di heman demê de belavkirina rolan dixwaze. Di vê belavkirina rolan de em dibêjin 'Em li vir in' lê mixabin di aliyê din ê belavkirina rolan de em aktorên kêm û kêmasî dibînin. Ev jî bi rastî xebatên me pir zehmet dike. Di mijara veguhastina bajarî de li ser navê zêdekirina desthilatên şaredariya me, di astên sekreterên me yên giştî de hewldanên me hene. Ji Wezareta Jîngeh, Bajarvaniyê û Guherîna Avhewayê gelek caran daxwaza randevuyê ya parlamenterên me heye. Ji bo em eşkere bikin ku veguhastina bajarî tenê bi şaredariya bajarê mezin û şaredariyên navçeyan namîne, ji bo em plan, proje û plana xwe ya çalakiyê rave bikin û ji bo em bikaribin bibêjin 'Em di nav rêxistineke çawa ya asoyî de ne û bi vê rêxistina asoyî re em kê dikin beşdar?' û ji bo em van ji wan re rave bikin, em diyar bikin ku em bi zanîngeh, akademiyan re hatine cem hev û nexşeya çareseriyê diqedin ber wan, em daxwaza randevuyê dikin."

'Ez dixwazim hûn bizanibin ku di gihîştina çavkaniyan de jî em rastî zehmetiyan tên'

Hevşaredar Bucak diyar kir ku dirêjbûna proseya biryar û kiryaran a saziyên navendî di mijarên ku rêveberiyên herêmî dixwazin çareser bikin de yan jî qet neketin nav rojeva wan astengiyê dide ber pêşketinê, û balkişand ser wê yekê ku ji bo çareserkirina pirsgirêkên Amedê tenê pêşxistina projeyên rast ne bes e, di heman demê de pêdivî bi desthilat, fînanse û hevkariyeke xurt a navbera saziyan de heye da ku van projeyan bixin jiyanê.

Hevşaredar Bucak diyar kir ku tevî van şert û mecûran ew îradeya xwe ya çareseriyê diparêzin û hevdîtin û xebatên xwe yên bi hemû saziyên eleqedar re dom dikin: "Bi taybetî jêrxaneya veguhastinê, veguhastina bajarî û veberhênanên di pîvanên mezin de budceyeke pir cidî ji me daxwaz dikin. Em jî bêguman li van budceyan digerin, dikevin nav lêgerînê. Bêguman em neçar in ku hikûmeta navendî jî di vê xalê de rast agahdar bikin û daxwazên rast arasteyî wan bikin. Lê ez dixwazim hûn bizanibin ku di gihîştina van çavkaniyan de jî em rastî zehmetiyan tên. Hem sînorên desthilatê hem jî sînorên fînanseyê li ber bicihanîna van hewcedariyan asteng in. Tevî van şert û mecûran, bêguman me di destpêkê de jî diyar kir: Amed bi çanda xwe ya qedîm, dîroka xwe, hişmendiya xwe ya têkoşînê û hişmendiya xwe ya piştevaniyê re ew ê van hemû projeyan bidomîne û ji bo bicihanîna van projeyan, bi kêmanî ji bo bicihanîna yên pêşîn, ew ê bi hemû hêza xwe bixebite."

Balkişandina li ser civaka sivîl: 'Bibin parçeyekî çalak ê vê proseyê'

Hevşaredar Bucak diyar kir ku beşek ji pêşniyarên di civîna berê de hatine kirin di vê demê de ji aliyê şaredariyê ve têne meşandin û got: "Pêşniyarên we xebatên me digirin dest. Beşek ji wan jî wekî mijarên ku divê em bi polîtîka û sepandinên nû re pêş bixin li ber me rawestiyane. Mînakî rêveberiya karesatan, mînakî bajarên berxwedêr li hember karesatan, mînakî têkoşîna bi krîza avhewayê re û tiştên ku em ê wek Bajarê Mezin ê Amedê û şaredariyên navçeyan di krîza avhewayê de bikin û bixin jiyanê."

Hevşaredar Bucak banga li rêxistinên civaka sivîl kir û diyar kir ku divê paşeroja bajarî tenê nekeve ser mil û berpirsiyariya şaredariyê; divê odeyên pîşeyî, zanîngeh, rêxistinên civaka sivîl, jin, ciwan û hemû welatiyên li bajarî dijîn bibin parçeyekî çalak ê vê proseyê. Hevşaredar Bucak wiha axivî: "Beşdarbûn ji bo me ne tenê girtina dîtinan û veqetîn e. Ez bawer dikim di van 2,5 salan de me ev yek gelekî nîşan da. Em tenê tevlî nebûn, dîtin negirtin û paşde nekşiyan. Em dikarin van dîtinan bi hev re bi awayekî bi rastî beşdar çawa bixin jiyanê? A ku li vir êdî hinekî din pêdiviya me bi piştgiriyê heye. Girtina dîtinan di vê bajarî de pir bi nirx e, pir girîng e û pir asayî ye. Lê rawestîna li pişta van dîtinan, parastina wan heya dawiyê û bi hev re rûbirûbûna pevçûn, astengî û rîskên muhtemel, û bi hev re bûn parçeyekî vê û bi hev re dengbilindkirin pir girîng e. Ez dixwazim bibêjim 'Ew fehma rêveberiya herêmî û fehma demokratîk û beşdar ku em dixwazin pêş bixin tam bersiva vê dide.'"

Armanc Amedek dadwer, wekhevîparêz û ekolojîk e

Hevşaredar Bucak diyar kir ku ew proseya plankirinê ya sala 2027an tenê wek amadekirina budceyê nabînin; ew dixwazin vê proseyê bînin şêweyekî ku li vir ew ê pêşengiyên bajarî ji nû ve binirxînin, çavkaniyan bi awayekî dadwertir û bandortir bikar bînin, wan bigihînin rewşeke hêsantir û armancên demdirêj daxînin holê, û veberhênan ile armancên demdirêj diyartir bibin. Hevşaredar Bucak diyar kir ku ew dixwazin vê modelê bi hişmendiyeke bajarî re xurt bikin ku bi taybetî pêdiviyên taxên ku di gihîştinê de zehmetiyan dikişînin dixe pêş, newekheviyên navbera qadên gundewarî û bajarî ji holê radike, û gihîştina wekhev a jin, zarok, ciwan, kal û pirsal, û welatiyên astengdar ji bo xizmetên cemaweriyê dabîn dike.

Hevşaredar Bucak axaftina xwe wiha bi dawî kir ku armanca wan ne tenê Amedeke ku mezin dibe ye, di heman demê de Amedeke xwedî paradîgmayeke dadwer, wekhevîparêz, ekolojîk û perspektîfeke azadîxwaza jinê ye. Wê diyar kir ku bawer dikin ew dikarin paşeroja Amedê bi aqilê hevpar, keda hevpar û têkoşîna hevpar re bi tiştekî beşdartir, ku cihêrengiya beşdarbûnê zêde dike, hûrgiliyên beşdarbûnê dibîne û van hûrgiliyan digire bi rê ve bibin.

Piştî axaftinên vekirinê civîn bi rûniştinên bi sernavên "Rêveberiyên Herêmî, Şaredariya Kurdî, Avakirina Aşitiyê ya Piştî Serdema Pevçûnan û Rola Şaredariyan", "Li Ser Rêya Bajar û Civakên Domdar Amed: Pêşniyarên Civaka Sivîl ji bo Proseya Plankirinê ya Sala 2027an a Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê" û "Sepandinên Budceya Beşdar: Şaredariyên Gimgim (Varto) û Rezan (Baglar)" dom kir.